Een anabolen kuur is een periode waarin iemand anabole steroïden gebruikt, meestal gevolgd door een pauze. Het woord klinkt als een behandeling, maar medisch is het geen therapie: het gaat om gebruik zonder medische reden. Wat artsen en onderzoekers over zo’n kuur vastleggen, en vooral over wat er daarna gebeurt, lees je hieronder. Schema’s en hoeveelheden komen er niet in voor.
Kort samengevat
- ‘Kuur’ is straattaal voor een gebruiksperiode, geen behandelplan. Er bestaat geen schema dat uit onderzoek is afgeleid.
- In een Haarlemse groep van 180 patiënten meldde 96 procent minstens één bijwerking.
- Het meest onderschat is de periode na het stoppen: een tijdelijk laag testosteron kwam bij 37 van de 180 voor, en bij 19 duurde het langer dan een jaar.
- In een Britse enquête meldde 95 procent van de mannen die probeerden te stoppen minstens één klacht kreeg.
- Voor de werkzaamheid van een ‘nakuur’ bestaat geen gecontroleerd bewijs.
Wat is een anabolen kuur?
In de praktijk is een kuur een periode van gebruik, gevolgd door een periode zonder. In de literatuur heet dat ‘cycling’, in tegenstelling tot doorlopend gebruik. Het idee erachter is dat het lichaam tussendoor kan bijkomen. Het onderzoek laat echter zien dat de eigen hormoonproductie zich niet altijd herstelt. Wat anabolen zijn en hoe ze werken, staat in ons artikel wat zijn anabolen.
Een Nederlands overzicht van de anabolenpoli in het Spaarne Gasthuis laat zien dat de meeste gebruikers meerdere kuren doen en vaak meerdere middelen tegelijk nemen, gemiddeld ongeveer drie, en dat een deel er ook groeihormoon bij gebruikt (34 procent).
Wie doet het volgens de gegevens?
De anabolenpoli in Haarlem, opgericht in 2011, beschreef 180 patiënten die in vijf jaar waren gezien. Bijna allemaal waren het mannen (99 procent), met een gemiddelde leeftijd van 34 jaar, en 81 procent was bodybuilder. De gemiddelde startleeftijd was 23 jaar. De auteurs merken zelf op dat dit een geselecteerde groep is: wie zich meldt heeft vaker klachten. De cijfers zijn dus geen doorsnede van alle gebruikers.
Tijdens de kuur: wat melden gebruikers?
Tijdens het gebruik meldden patiënten in Haarlem vooral acne (38 procent), borstvorming bij mannen (34 procent) en onrust of agitatie (27 procent). Dat zijn klachten die samenhangen met de hormonale werking. Naast deze klachten staat de lijst uit ons overzichtsartikel: hart en bloedvaten, lever, psyche en huid. Het hele beeld per organensysteem vind je in het artikel over anabolen.
In dezelfde groep werd een lage HDL-cholesterol gevonden bij 32 van de 152 geteste patiënten, een te hoge bloedwaarde van rode bloedcellen (polycytemie) bij vier, en een hoge bloeddruk was zeldzaam. De betekenis van de lage HDL voor gebruikers is volgens de auteurs nog onduidelijk. Serieuze complicaties waren zeldzaam in deze groep. Dat zegt echter weinig over een gebruiker op langere termijn.
Na de kuur: hormonen en klachten
De periode na het stoppen is waar kuren vaak mis lopen. Anabolen onderdrukken de eigen aanmaak van LH, het hormoon dat de testikels aanzet tot testosteronproductie. Een Brits onderzoek noemt dat die onderdrukking maanden tot jaren kan aanhouden.
In Haarlem kreeg 37 van de 180 patiënten tijdelijk een laag testosteron na het gebruik. Meestal herstelde dat binnen ongeveer zes maanden na de laatste injectie. Bij 19 patiënten duurde het langer dan een jaar, en zij hadden gemiddeld 11 jaar gebruikt tegenover 6 jaar bij de rest. Vijftien patiënten gingen uiteindelijk testosteron gebruiken onder medisch toezicht. Na de kuur meldden patiënten verminderde zin in seks (34 procent) en erectieproblemen (20 procent).
Een Britse enquête onder 470 mannen laat zien hoe vaak klachten voorkomen bij stoppen. Van de 306 mannen die hadden geprobeerd te stoppen, meldde 95,1 procent minstens één klacht: een sombere stemming (72,9 procent), vermoeidheid (58,5 procent), minder zin in seks (57,0 procent) en lichamelijke zwakte (56,0 procent). Dat zijn zelfgerapporteerde cijfers van mensen die zich via anabolensites en hulpdiensten hebben aangemeld, dus voorzichtig lezen. Maar het patroon stemt overeen met wat Kanayama en collega’s beschrijven: sommige mannen beginnen weer om de klachten te dempen.
Nakuur (PCT): wat is bekend?
Veel gebruikers nemen na het stoppen andere middelen om hun hormonen te helpen herstellen, de ‘nakuur’ of post-cycle therapy. In de Britse enquête gebruikte 56,5 procent van de mannen die probeerden te stoppen zoiets. Zij rapporteerden minder verlangen om weer te beginnen en minder terugtrekkingsklachten. Let op: dat zijn zelf ingevulde antwoorden, en het kan ook een placebo-effect zijn.
De auteurs zelf zijn duidelijk. Er is geen gecontroleerd bewijs dat een nakuur werkt of veilig is, en daarom noemen ze het voorbarig om artsen aan te raden het voor te schrijven. Ze vragen om gerandomiseerd onderzoek. Wat je over het meten van je hormonen na gebruik moet weten, staat in ons artikel over de testosteron test.
Kuur voor beginners of gevorderden?
Op zoekopdrachten als ‘anabolen kuur beginners’ en ‘gevorderden’ bestaat geen onderbouwd antwoord. Er is geen onderzoek dat een veilig of effectief beginnersschema aantoont, en wat op fora circuleert is gebaseerd op ervaringen van gebruikers met onbekende producten. Wat het onderzoek wel zegt: de risico’s verschillen per persoon, nemen toe met de duur van het gebruik en zijn moeilijk te voorspellen.
Dosering en veiligheid
Een veilige dosering of een veilig schema is niet af te leiden uit de beschikbare evidentie. Gecontroleerde proeven met de hoeveelheden die in de praktijk worden gebruikt zijn ethisch niet mogelijk, en gegevens van fora zijn geen betrouwbare basis. Daarom noemen we hier geen hoeveelheden, weken of combinaties.
Wanneer naar een arts?
Heb je na het stoppen langdurig klachten zoals weinig energie, een sombere stemming, geen zin in seks of erectieproblemen, laat dan je testosteron bepalen en praat erover met je huisarts. Vertel daarbij eerlijk wat je hebt gebruikt, anders wordt de uitslag verkeerd gelezen. In Nederland bestaat een expertisecentrum voor (ex-)gebruikers in het Spaarne Gasthuis in Haarlem, de anabolenpoli. Bij sombere gedachten of gedachten aan zelfdoding bel je 113 Zelfmoordpreventie (0800-0113) of de huisarts.
Veelgestelde vragen
Is een anabolenkuur schadelijk?
Volgens artsen en onderzoekers kan dat. In het overzicht van de Nederlandse anabolenpoli meldde 96 procent van de 180 patiënten minstens één bijwerking, al ziet de poli een geselecteerde groep, waardoor die frequentie waarschijnlijk te hoog is. Ernstige complicaties waren zeldzaam, lichtere klachten wel vaak en soms blijvend.
Hoelang duurt het herstel na een kuur?
Dat verschilt per persoon. In de Haarlemse groep verdween een tijdelijk laag testosteron meestal binnen ongeveer zes maanden na het laatste gebruik. Bij een kleinere groep, met gemiddeld 11 jaar gebruik, bleef het langer dan een jaar laag. Een precieze termijn is niet te geven.
Wat is een nakuur of PCT?
Een nakuur (post-cycle therapy) is het gebruik van andere middelen na het stoppen, bedoeld om de eigen hormoonproductie te helpen herstellen. Er is geen gecontroleerd bewijs dat dit werkt of veilig is. De auteurs van een Britse enquête noemen het voorbarig om het aan artsen aan te bevelen en vragen om gerandomiseerd onderzoek.
Blijf je vruchtbaar tijdens een kuur?
Anabolen onderdrukken de eigen aanmaak van geslachtshormonen en daarmee de zaadproductie. In de Haarlemse groep werd verminderde vruchtbaarheid bij een klein aantal patiënten aan het gebruik toegeschreven, maar er waren geen metingen van vóór het gebruik, dus een oorzakelijk verband stond niet vast. Wie een kinderwens heeft, bespreekt dat vooraf met een arts.
Bronnen
- Smit & de Ronde, Outpatient clinic for users of anabolic androgenic steroids: an overview (Netherlands Journal of Medicine)
- Grant et al. (2023), The use of post-cycle therapy is associated with reduced withdrawal symptoms: a survey of 470 men
- Kanayama, Kaufman, Pope (2018), Public health impact of androgens
Dit artikel is informatief en geen medisch advies. Bij klachten ga je naar je huisarts.