Een testosteron test is een bloedonderzoek dat je testosteron meet, bij voorkeur in een nuchter ochtendmonster. Het is zinvol als je klachten hebt die bij een tekort passen, niet als gezondheidscontrole of uit nieuwsgierigheid. Hieronder lees je wanneer artsen meten, hoe het werkt en waarom één uitslag zelden het hele verhaal is.
Kort samengevat
- Meten heeft zin bij duidelijke klachten, vooral erectieproblemen, en bij bepaalde aandoeningen. Niet standaard bij elke vermoeide man.
- Het monster hoort in de ochtend: tussen 08.00 en 11.00 uur. ’s Avonds kan het niveau tot ongeveer 60 procent lager liggen.
- Een lage uitslag moet je herhalen. Pas na twee lage metingen en passende klachten spreken artsen van een tekort.
- Totaal testosteron zegt niet alles. Bij grenswaarden kijkt men ook naar SHBG en berekent men het vrije testosteron.
- Thuistesten kunnen een richting geven, maar zijn minder precies dan bloed uit de ader.
Wanneer is een testosteron test zinvol?
Bij veel mannen zijn vermoeidheid, een lagere zin in seks, een buikje of een wat sombere stemming het eerste wat men aan testosteron wijt. Meestal ligt de oorzaak elders: slecht slapen, overgewicht, stress, alcohol, een schildklierprobleem of gewoon het ouder worden. Daarom is het advies in Nederland terughoudend. De NHG-Standaard Seksuele klachten noemt routinematig testosteron meten bij oudere mannen niet zinvol, omdat de samenhang tussen de spiegel en de klachten onduidelijk is. Meten is volgens die lijn bedoeld voor mannen met erectiele disfunctie, waar een verdenking op late-onset hypogonadisme bestaat.
Een internationaal overzichtsartikel in het International Journal of Clinical Practice (Livingston en collega’s, 2017) zegt het scherper: laat een test niet aanvragen omdat die beschikbaar is, maar alleen bij een duidelijke klinische reden. Genoemde redenen zijn een vermoeden van hypogonadisme door een probleem in de testikels of in de hypofyse, vruchtbaarheidsproblemen en late-onset hypogonadisme. Dat laatste wordt daar gedefinieerd als seksuele klachten samen met een totaal testosteron onder 12 nmol/L. Het artikel noemt daarnaast testen bij mannen met diabetes type 2, een BMI boven 30 of een buikomvang boven 102 cm, omdat een tekort daar vaker voorkomt.
Voor een fertiliteitsonderzoek geldt een eigen route. De richtlijn Mannelijke subfertiliteit adviseert testosteron, LH en FSH te meten bij een te lage zaadconcentratie of kleine testikels, en bij herhaald lage waarden door te verwijzen naar een uroloog-androloog.
Hoe gaat het bloedonderzoek in zijn werk?
Het gaat om een gewone bloedafname uit de arm. Het tijdstip is belangrijker dan men denkt. Testosteron piekt rond negen uur ’s ochtends en daalt gedurende de dag. Het overzichtsartikel adviseert een afname tussen 08.00 en 11.00 uur, bij voorkeur nuchter, al is een niet-nuchter monster ook acceptabel. Is het tijdstip onzeker, dan herhaal je de meting rond 09.00 uur.
Een tweede reden voor herhaling is de afgifte zelf. Testosteron komt in pulsen vrij, dus een enkele lage uitslag kan toeval of een slechte dag zijn. Bij een totaal testosteron van 12 nmol/L of lager adviseert het overzichtsartikel een herhaling na ongeveer twee weken. Ben je net ziek geweest, heb je slecht geslapen of veel gedronken, dan is het verstandig dat te melden of de afspraak te verzetten.
Totaal en vrij testosteron: wat meet je?
Het grootste deel van het testosteron in je bloed is gebonden. Ongeveer 60 procent zit vast aan SHBG (een transporteiwit), zo’n 38 procent los aan albumine en de rest is vrij. Het albuminegebonden en het vrije deel zijn biologisch beschikbaar, het SHBG-gebonden deel in principe niet.
Dat verklaart waarom twee mannen met hetzelfde totaal testosteron toch een ander beeld kunnen hebben. Bij overgewicht, diabetes of een trage schildklier ligt SHBG vaak lager; bij ouder worden, roken en bepaalde leverziekten juist hoger. Bij grenswaarden meet een arts daarom SHBG en albumine en rekent daaruit het vrije testosteron uit met de Vermeulen-formule. De vrije androgeenindex geldt volgens datzelfde overzicht als onbetrouwbaar.
Hoe lees je de uitslag?
Laboratoria hanteren eigen referentiewaarden, en die verschillen per methode en leeftijd. Zet een enkel getal dus niet zonder meer af tegen een tabel op internet. Als richtlijn noemt het overzichtsartikel de volgende bandbreedtes voor totaal testosteron:
| Totaal testosteron | Wat artsen er volgens het overzicht mee doen |
|---|---|
| Onder 3 nmol/L | Verwijzing naar een endocrinoloog |
| Onder 8 nmol/L, met klachten | Duidelijk tekort; onderzoek naar de oorzaak, behandeling overwegen |
| 8 tot 12 nmol/L | Grensgebied; SHBG en hypofysehormonen meten. Veel mannen zonder klachten hebben hier geen tekort |
| Boven 12 nmol/L | Behandeling volgens de huidige richtlijnen niet aangewezen |
De auteurs wijzen er zelf op dat testosteronbepalingen bij lage concentraties onnauwkeurig zijn en pleiten daarom voor een grijs gebied in plaats van harde grenzen. De uitslag is dus een onderdeel van een gesprek met een arts, geen vonnis. Ook de oorzaak telt: zijn LH en FSH verhoogd, dan zit het probleem meestal in de testikels. Zijn ze juist laag bij een laag testosteron, dan denkt men aan een oorzaak hoger in het systeem, zoals de hypofyse.
Wat kan je uitslag beïnvloeden?
Het overzichtsartikel somt meerdere factoren op die de uitkomst vertekenen:
- Leeftijd, gewicht en stofwisseling: obesitas, het metabool syndroom en diabetes type 2 gaan vaak samen met een lagere spiegel en een lager SHBG.
- Tijdstip en acute stress: een middagmonster geeft lagere waarden en een zware periode of ziekte kan tijdelijk de aansturing onderdrukken.
- Medicijnen: onder meer antipsychotica en middelen tegen misselijkheid komen in de lijst voor.
- Hormonale middelen: androgenen en anabole steroïden verlagen SHBG. Testosteronpreparaten verhogen de gemeten waarde en onderdrukken LH en FSH. Andere anabole steroïden worden in de test mogelijk niet gemeten en kunnen dan een beeld geven dat lijkt op een tekort uit de hypofyse. Wie dit gebruikt of heeft gebruikt, moet dat aan de arts melden, anders wordt de uitslag verkeerd gelezen.
- Prolactine: een te hoge prolactine kan LH onderdrukken.
Vraag je je af hoe je je spiegel op natuurlijke wijze kunt beïnvloeden, lees dan ook ons artikel over testosteron verhogen. Daar staat wat studies zeggen over slaap, gewicht en supplementen. Over supplementen als geheel gaat ons artikel over testosteron boosters, en voor de achtergrond over synthetische middelen zie wat zijn anabolen.
Testosteron test thuis: hoe betrouwbaar?
Thuistesten vallen in drie soorten uiteen: speeksel, een bloeddruppel op papier (dried blood spot) en een vingerprik in een buisje. Speeksel is de meest omstreden methode, omdat bewaren en bloedsporen in de mond de uitkomst kunnen verstoren. De bloeddruppel is beter onderzocht.
Een recente studie uit Amsterdam (Clinical Chemistry and Laboratory Medicine, 2025) vergeleek zelf afgenomen bloeddruppels met bloed uit de ader. Bij 20 gezonde vrijwilligers was de samenhang zeer hoog (r = 0,99), maar de druppelwaarden lagen gemiddeld ongeveer 35 procent lager. Bij 56 mannen die testosteron kregen als behandeling was de samenhang sterk (r = 0,87), met een verschil van zo’n 33 procent. Het laboratorium rekent de uitkomst om met een factor 1,6. Van de patiëntmonsters was bovendien slechts een deel bruikbaar: in totaal 39 van de 59 waren te analyseren. Wie testosterongel gebruikt kan dit helemaal niet thuis doen: alle 12 monsters van gelgebruikers lieten extreem hoge waarden zien door restanten gel op de vingers, ook als de ader-uitslag normaal was.
De conclusie is voorzichtig: een goed afgenomen thuistest uit een gecertificeerd lab is een prima eerste indicatie, maar bij een afwijkende of grenswaarde hoort een bevestiging via een bloedafname en bespreking met een arts. Een testosteron test kopen of online bestellen is dus nooit hetzelfde als een diagnose. Hoe je hormonen na een periode van gebruik reageren, staat in ons artikel over de anabolen kuur.
Veelgestelde vragen
Kan ik mijn testosteron laten testen bij de huisarts?
Ja, maar niet zomaar op verzoek. Volgens de NHG-Standaard Seksuele klachten is routinematig meten bij oudere mannen niet zinvol; de huisarts meet vooral bij erectieproblemen of een verdenking op late-onset hypogonadisme. Heb je klachten, bespreek dan eerst die klachten en je leefstijl. Dan kan de huisarts beoordelen of een bloedprik zin heeft.
Is een testosteron test thuis betrouwbaar?
Dat hangt af van de methode en van hoe zorgvuldig je het afneemt. Een Nederlandse studie met zelf afgenomen bloeddruppels liet een sterke samenhang met bloed uit de ader zien, maar de waarden lagen gemiddeld rond een derde lager en bij gelgebruikers klopte niets door verontreiniging van de vingers. Een thuistest kan een aanwijzing geven; een afwijkende uitslag is geen diagnose.
Bestaat er een gratis testosteron test?
Gratis vragenlijsten bestaan, maar die meten geen hormoon. Ze tellen klachten bij elkaar op en kunnen niet vaststellen of je testosteron laag is. Alleen een bloedonderzoek in een laboratorium meet de waarde zelf.
Hoe stel je een testosterontekort vast?
Met twee dingen samen: passende klachten en een herhaald, laag gemeten testosteron in een ochtendmonster. Eén uitslag is niet genoeg, omdat de afgifte in pulsen verloopt. Bij een grenswaarde meten artsen vaak ook SHBG en LH, FSH en prolactine om de oorzaak te zoeken.
Bronnen
- Livingston et al. (2017), Serum testosterone levels in male hypogonadism: why and when to check
- From venipuncture to self-sampling dried blood spots (Clin Chem Lab Med, 2025)
- Richtlijn Mannelijke subfertiliteit, endocrinologische diagnostiek
Dit artikel is informatief en geen medisch advies. Bij klachten ga je naar je huisarts.